Xe cẩu hoạt động bằng cách phối hợp cơ cấu nâng hạ, thay đổi góc hoặc chiều dài cần và quay phần nâng để đưa tải đến vị trí yêu cầu. Nguồn năng lượng tạo chuyển động, kết cấu máy truyền lực, còn hệ thống điều khiển giúp người vận hành chọn và kiểm soát từng chuyển động.
Năng lượng đi từ đâu đến cơ cấu nâng?
Nhiều xe cẩu sử dụng truyền động thủy lực. Nguồn dẫn động làm bơm hoạt động, dòng dầu được điều khiển đến xi lanh hoặc động cơ thủy lực để tạo chuyển động. Tùy thiết kế, nguồn dẫn động và cách truyền công suất có thể khác nhau giữa các nhóm xe.
Không nên hình dung hệ thống chỉ là bơm càng mạnh thì nâng càng nhiều. Giới hạn nâng còn chịu ảnh hưởng của kết cấu, cấu hình, ổn định và các điều kiện làm việc. Tăng áp hoặc can thiệp van không phải cách hợp lệ để tăng sức nâng ngoài thiết kế.
Nâng hạ tải khác nâng hạ cần
Với cấu hình tời cáp, tời thu hoặc nhả cáp qua cụm puly để thay đổi cao độ móc. Khi cần giữ nguyên tư thế, chuyển động này giúp đưa tải lên xuống. Số nhánh cáp và cụm móc phải đúng với cấu hình cho phép của thiết bị.
Nâng hoặc hạ cần lại làm thay đổi góc giữa cần và phần nền của máy. Chuyển động này thường tác động đến vị trí ngang lẫn chiều cao của đầu cần. Vì vậy, hạ cần không chỉ đưa đầu cần xuống mà còn có thể làm tải ra xa tâm máy hơn.
Thay đổi chiều dài cần tạo tầm với
Cần ống lồng có các đoạn có thể thu vào hoặc đẩy ra theo cơ cấu của nhà sản xuất. Việc thay đổi chiều dài giúp đầu cần tiếp cận vùng làm việc khác. Tuy nhiên, chiều dài mới phải được đối chiếu với cấu hình và bảng tải tương ứng.
Cần giàn sử dụng cách tổ chức chiều dài khác, thường liên quan đến các đoạn lắp theo cấu hình. Không thể áp dụng thao tác thu cần ống lồng cho kết cấu này. Loại cần quyết định cách chuẩn bị máy và cách thay đổi phạm vi công việc.
Cơ cấu quay đưa tải sang hướng khác
Phần nâng có thể quay quanh một trục hoặc tâm quay theo thiết kế. Chuyển động này giúp chuyển tải từ hướng lấy sang hướng đặt mà không cần đổi vị trí toàn xe. Khả năng quay và vùng làm việc được phép phải xét cho đúng cấu hình.
Khi quay, tải treo có thể dao động nếu chuyển động không được kiểm soát. Không chỉ đầu cần, toàn bộ vật và bộ móc buộc cần có khoảng hở. Vật dài còn chiếm vùng quét lớn hơn kích thước nhìn thấy tại móc, nên phương án phải xét cả không gian đó.
Lực từ tải được truyền qua những bộ phận nào?
Trong một cấu hình dùng móc, lực truyền từ vật qua bộ móc buộc đến móc, cáp và các bộ phận của cơ cấu nâng. Kết cấu cần, các khớp và phần đỡ tiếp tục truyền tác động xuống khung, chân chống hoặc bộ tiếp xúc nền theo thiết kế.
Do đó, một phụ kiện không phù hợp vẫn có thể làm phương án không an toàn dù máy đủ sức nâng. Điểm móc trên vật cũng phải chịu được tác động theo tư thế nâng. Không coi nhãn tải của xe là xác nhận rằng mọi dây treo hoặc vị trí móc đều dùng được.
Ổn định máy quan trọng như thế nào?
Tải nằm xa máy tạo tác động khác với tải ở gần. Đối trọng và các bộ phận hỗ trợ ổn định làm việc trong cấu hình đã được thiết kế, không cho phép người sử dụng tự thêm trọng lượng tùy ý. Nền đặt máy là một phần quan trọng của điều kiện làm việc.
Chân chống có nhiệm vụ theo thiết kế của máy, nhưng nền và tấm kê vẫn cần được đánh giá. Chân đã mở không tự chứng minh ổn định. Sự thay đổi bán kính hoặc hướng quay có thể làm thay đổi tình trạng chịu lực trong quá trình nâng.
Hệ thống điều khiển và cảnh báo
Bộ điều khiển giúp người vận hành yêu cầu các chuyển động; cảm biến và thiết bị giám sát hỗ trợ theo dõi trạng thái. Tùy máy, hệ thống có thể cảnh báo hoặc hạn chế những chuyển động theo logic bảo vệ. Nó chỉ hữu ích khi cấu hình được khai báo đúng và thiết bị hoạt động phù hợp.
OSHA 1926.1417 về vận hành yêu cầu tuân thủ hướng dẫn nhà sản xuất và sử dụng thông tin sức nâng phù hợp. Đây là nguồn tham khảo của Hoa Kỳ, không thay quy định Việt Nam; nguyên tắc quan trọng là không dùng hiểu biết tổng quát thay manual của máy.
Hiểu nguyên lý để đọc phương án nâng
Trước một công việc, hãy xác định chuyển động nào cần thực hiện, tải đi qua vùng nào và cấu hình máy có thay đổi hay không. Nhìn toàn bộ quá trình giúp phát hiện vật cản hoặc giới hạn có thể không xuất hiện ở điểm lấy tải.
Để bổ sung nền tảng, đọc cấu trúc chung của xe cần cẩu và phạm vi của cần trục tự hành. Các bài nguyên lý giúp hiểu máy; việc thao tác thực tế vẫn cần đào tạo và tài liệu đúng thiết bị.
